Indiase thee - Theegeschiedenis in India

India en Nepal – De legende van chai

Heb je ooit in Engeland of Ierland gewoond, twee landen waar per hoofd van de bevolking het meeste thee ter wereld wordt gedronken, dan heb je ongetwijfeld mok na mok Indiase thee gedronken. Maar het subcontinent heeft meer te bieden dan zakjes thee met Britse merknamen zoals Tetley of Twinings. In deze blogpost duiken we diep in de theegeschiedenis van India en gaan we op zoek naar de legende achter de oorsprong van chai.

Thee in India – Een geschiedenis

Historische bronnen wijzen erop dat in India al sinds 750 v.Chr. thee wordt gedronken: de lokale bevolking gebruikte de inheemse theeplanten uit de jungles van Assam. Thee werd oorspronkelijk echter meer als ingrediënt in de keuken gebruikt dan als drank. Tijdens een bezoek aan India in 1538 noteerde de Nederlandse ontdekkingsreiziger Jogn Hughen von Linschoten dat Indiase koks de bladeren niet alleen kookten om er een drank van te maken, maar theebladeren ook met knoflook en olie bereidden als populair groentegerecht.

Pas in de 19e eeuw begon India thee op commerciële schaal te produceren, om te voldoen aan de vraag naar de drank in het hele Britse Rijk. Britse handelaars wilden niet te veel handel drijven met China en besloten daarom thee te telen in koloniaal India. Nadat Robert Bruce in 1823 door een Singhpo-leider, Bisa Gam, kennis had gemaakt met Indiase thee, beseften de bestuurders van de Britse Raj dat de lokale assamica-theeplanten veel beter geschikt waren voor de regio dan dure Chinese sinensis-thee.

Na spionage bij de Chinese theeproductie (waarbij Robert Fortune in 1848 20.000 jonge planten en 85 arbeiders 'verwierf'), begonnen de Britten de lokale bevolking aan het werk te zetten.

In Assam, Nilgiri en Darjeeling werden grote stukken jungle gekapt voor de theeproductie, terwijl de Britten plantages aanlegden als alternatief voor dure Chinese thee. Het duurde even voordat het Rijk de smaak te pakken kreeg van de Assam-thee, die men als minderwaardig beschouwde, maar de smaak veranderde al snel. Zelfs in de Verenigde Staten (niet bepaald bekend als theedrinkend land) werd in 1887 meer Indiase dan Chinese thee gedronken.

Maar hoewel de grote theeplantages van vandaag het gevolg zijn van de onverzadigbare vraag naar thee in het Britse Rijk, begint de theegeschiedenis van India eigenlijk met de drank die Indiërs chai noemen.

De legende van chai

Zoals bij elke bekende drank is de oorsprong van chai omgeven door legendes.

Volgens het verhaal liet een oude Indiase koning de bladeren van de theeplant met water en specerijen koken om ze aan zijn koninklijk hof te schenken, en zo ontstond chai.

In de eeuwen daarna kochten reizigers en handelaars uit Gujarat, Maharashtra en Bengalen de bladeren en specerijen en voegden ze toe aan de melk van goede kwaliteit waar hun regio's van India om bekendstonden. Dankzij de levendige handel door het hele land werd zoete chai met melk al snel de favoriete drank van arbeiders – een traditie die tot vandaag voortleeft.

Ook de Britten lieten hun sporen na in chai. De zacht gekruide masala chai wordt doorgaans in de namiddag als tussendoortje geserveerd, samen met toast – een knipoog naar zowel de Britse als de Indiase theetraditie.

De specerijen in masala chai verschillen van regio tot regio, maar een typische chaimelange bevat kardemom, kaneel, gember, kruidnagel, peper, foelie en nootmuskaat. Waar je in India ook komt, er is altijd wel een chai-wallah (rondtrekkende chaiverkoper) in de buurt!

Moderne Indiase theeproductie

In de 21e eeuw is India een van de grootste theeproducenten en -exporteurs ter wereld, met meer dan een miljoen Indiërs die in de theesector werken. Veel Indiase thee, vooral uit Assam, blijft in het land voor chai op de lokale markt, maar een groot deel wordt geëxporteerd naar Britse theezakjesproducenten, zodat dat land ruim voorzien blijft van zwarte thee.

De bekendste Indiase regio voor speciaalthee is Darjeeling, al heeft deze regio te lijden onder de toenemende concurrentie van buurland Nepal, waar de hoge bergtoppen en het klimaat gunstige omstandigheden bieden voor de theeteelt.

Voor de meeste Indiase thee worden twee productiemethoden gebruikt, al passen kleinere ambachtelijke telers voor specialere theesoorten ook eigen methoden toe. De twee productiemethoden zijn:

CTC

'Crushing, Tearing and Curling' (pletten, scheuren en krullen) is een industriële methode die Sir William McKercher in 1930 ontwikkelde om het toenmalige Brits-Indië te helpen concurreren met China.

Eerst laat men de bladeren rusten, daarna worden ze gesneden en tot kleine stukjes geplet. Die stukjes worden vervolgens in nog kleinere stukjes gescheurd en tot korreltjes gerold. Zo ontstaat thee die geschikt is voor theezakjes, al gaat dat ten koste van smaak en aroma, wat een thee van lagere kwaliteit oplevert. Geen probleem voor de gemiddelde Britse theedrinker met een mok lang getrokken thee met melk en suiker, maar theekenners zijn er doorgaans minder over te spreken!

Orthodox

Voor zwarte thee van hogere kwaliteit gebruiken Indiase producenten nog altijd de vijf stappen die de Britten in de jaren 1860 ontwikkelden:

Rusten: de bladeren worden op grote platen uitgespreid en door de zon gedroogd. Daardoor worden een aantal enzymen actief en daalt het vochtgehalte.

Rollen: hierdoor breken de celwanden van het blad en komen oliën vrij. Hoe meer druk op een blad wordt uitgeoefend, hoe meer olie vrijkomt en hoe groter het effect van de volgende stap…

Oxidatie: na het rollen blijft de thee tussen 30 minuten en vier uur liggen op een warme, vochtige plaats. Dit bepaalt mee de smaak en het karakter van de thee.

Drogen: de bladeren worden op grote verwarmde platen gelegd, waardoor ze drogen en het oxidatieproces volledig stopt.

Sorteren: tot slot worden de bladeren gezeefd en gesorteerd tot gelijkmatige bladeren, zodat de thee nauwkeuriger kan worden gezet.

Zowel orthodoxe als CTC-thee wordt daarna ingedeeld naar bladgrootte, kwaliteit en aantal knoppen. Bij speciaalthee zie je dat zelden, maar op commerciële Indiase thee kun je een aantal van de volgende afkortingen tegenkomen:

SFTGFOP Special fine tippy golden flowery orange pekoe (kleinste blad)
FTGFOP Fine tippy golden flowery orange pekoe
TGFOP Tippy golden flowery orange pekoe
GFOP Golden flowery orange pekoe
FOP Flowery orange pekoe (groot blad)
FP Flowery pekoe
OP Orange pekoe

Alle theeproductie, certificering, export en handel staat onder toezicht van de Tea Board of India.

De bekende theeregio's van India en Nepal

Darjeeling

Hoog in de uitlopers van de Himalaya ligt Darjeeling ('land van de stormen').

Het dorp Darjeeling ligt 2000 meter boven de zeespiegel en kijkt uit op de Mount Everest. De eerste thee werd hier in 1856 aangeplant, en vandaag liggen er 100 theeplantages in de buurt van het dorp. Het gebied leent zich goed voor thee, met hoge, steile hellingen waarop het water vlot wegloopt. De winters en zomers zijn mild en er valt veel regen, wat gunstig is voor kwaliteitsthee. De mist die over de regio hangt, beschermt de planten tegen te veel zonlicht, wat nadelig kan zijn voor jonge theebladeren. Vandaag is dit de meest gewaardeerde theeregio van India, en alleen thee die hier wordt geteeld, mag Darjeeling-thee heten – ook wel 'de champagne onder de zwarte thee' genoemd.

Assam

In Assam, in het noordoosten van India, werd de bekende theevariëteit Camellia Sinensis Assamica voor het eerst ontdekt. Deze stevige plant met grote bladeren levert volle zwarte thee, al hebben recente experimenten ook een aantal witte, groene en oolongtheeën uit Assam opgeleverd.

Het klimaat in Assam is tropisch en nat, en de plantages worden gevoed door de rivier de Brahmaputra, wat de regio zeer geschikt maakt voor theeproductie op grote schaal. Assam produceert meer thee dan welke andere regio ook, en de zwarte thee ervan wordt veel gebruikt in klassieke Engelse melanges en in Indiase chai.

Sikkim

Sikkim heeft een klimaat dat lijkt op dat van Darjeeling en ligt in het noorden, tussen Nepal en Bhutan. De theeteelt kwam hier op gang na een overheidsprogramma dat Darjeeling-cultivars deelde met de producenten aan de grens tussen India en Bhutan.

Nilgiri

De Nilgiri-heuvels in het zuidoosten van India maken deel uit van de West-Ghats en staan bekend als de 'Blauwe Bergen'. Dit is het op twee na grootste theegebied van India, en de plantages hier telen een zoete, kruidige thee voor de lokale markt. Het klimaat maakt een oogst het hele jaar door mogelijk, met een hoofdplukseizoen tussen december en maart.

Twee natuurparken, het Mudumalai National Park en het Mukurthi National Park, zijn opgericht om het klimaat en de natuurlijke schoonheid van het gebied te beschermen.

Dooars

Dooars (wat 'doorgang' betekent) is de toegangspoort tot het noordoosten van India en Bhutan. Deze natte regio, populair bij toeristen om haar tropische bossen, kronkelende beekjes en golvende vlakten, leent zich ook goed voor de theeteelt. Dooars-thee is meestal helder, donker en zwaar, met tonen van tabak en een frisse, pittige smaak.

Kangra

De Kangra-vallei ligt aan de voet van het Dhauladhar-gebergte en krijgt voortdurend regen. Het plaatselijke klimaat leent zich goed voor biologische thee, omdat er in de regio weinig plagen en insecten voorkomen. Kangra staat bekend om groene en zwarte thee.

Travancore

Travancore was oorspronkelijk een koffiegebied, maar schakelde over op thee nadat een bladziekte in 1875 de lokale koffieplanten zwaar had getroffen. Vandaag produceert Travancore geurige, evenwichtige thee met een roodgele kleur.

Munnar

Op 6000 voet hoogte boven het district Idukki ligt de heuvelplaats Munnar, met valleien, bergen, bossen en natuurreservaten. Er wordt ook thee geteeld met een goudgele kleur, een vleugje fruit en een zoete geur van koekjes.

De bekende theesoorten van India

Darjeeling First Flush

Het paradepaardje onder de Darjeeling-thee en de Indiase thee in het algemeen. De first flush begint half maart en eindigt half mei. De bekende first flush levert thee met een lichte body en rijke aroma's. Vroeger dacht men vooral aan de second flush, maar de laatste tijd hebben kenners steeds meer interesse in de first flush. Zoals de meeste Darjeeling-thee is de first flush niet volledig geoxideerd, wat een lichtere smaak met meer aroma oplevert. Sommige producenten gaan nog verder en maken hem zo licht dat hij eerder aan een oolong dan aan een zwarte thee doet denken.

Darjeeling Second Flush

De bladeren voor de second flush worden later in het seizoen geplukt, van eind juni tot half juli. Deze thee staat bekend om de combinatie van een volle textuur in de mond met moutige, fruitige tonen en aroma's. De bladeren worden langer verwerkt, wat een rijpere zoetheid geeft dan bij de first flush.

Darjeeling Autumn Flush

De autumn flush wordt geoogst na de moessonregens en voor de winter, in oktober en november, en levert nog grotere bladeren dan de second flush. Vroeger werden deze bladeren als restpartij genegeerd, maar tegenwoordig tillen producenten de kwaliteit van deze oogst echt naar een hoger niveau, voor wie een zachtere versie van de second flush zoekt.

Zwarte Assam-thee

Naast de CTC-thee die vooral voor theezakjes wordt gebruikt, heb je de rijke orthodoxe thee: vol, moutig en (afhankelijk van de thee) met tonen van chocolade of andere rijpe, zoete smaken zoals tabak, bessen, kersen, amandelen en meer. Het aftreksel van een Assam-thee is mooi dik.

Nilgiri-thee

De theeboerderijen in Nilgiri produceren traditioneel thee met grote bladeren en een zoete, kruidige smaak, en beginnen nu op kleine schaal ook met speciale theesoorten.

En hoe zit het met Nepal?

Nepal ligt diep in de Himalaya, tussen China en India. Nepalese thee ligt dicht bij Darjeeling-thee, wat niet verrassend is als je op de kaart ziet hoe dicht de regio's bij elkaar liggen. Waar Darjeeling al tientallen jaren geprivatiseerd is, gebeurde dat in Nepal pas onlangs, waardoor de kwaliteit van de thee er nu begint te verbeteren.

Nepal kampt nog met een aantal problemen: armoede, politieke instabiliteit en een gebrekkige infrastructuur remmen de regio (en haar thee) af. Toch verwacht ik dat Nepal de komende jaren als theeland nog flink zal groeien.

Heb je vragen over de thee uit India en Nepal? Laat dan hieronder een reactie achter.

Reis je straks weer met ons mee wanneer onze tocht verdergaat?

Wouter

Thee uit deze regio

Artisan Assam

Vanaf € 12,00

Cardamom

Vanaf € 17,25